مشکلات پرورش و کاشت زعفران با نکات ریز و تصویر

آموزش کاشت داشت و برداشت زعفران – مشکلات کاشت زعفران با نکات ریز و تصویر

آموزش کاشت داشت و برداشت زعفران – مشکلات کاشت زعفران با نکات ریز و تصویر

زعفران با نام علمی (Crocus sativas Var.officinalis)و با نام عمومی(Saffron)از خانواده زنبقیان(Iridaceae) می باشد.

زعفران گیاهی است دائمی و علفی که در اوایل پاییز گل می دهد.زعفران دارای ساقه زیرزمینی مدور، سخت ، گوشتدارو توپری بوده که از پوسته های فیبری قهوه ای رنگی پوشیده شده که کشاورزان به آن اصطلاحا پیاز می گویند. ولی از نظر گیاه شناسی به آن بنه یا کرم می گویند. تعداد گلهای هر بنه ۱تا۴ عدد بوده و در اوایل آبان تا آذر ماه رشد می نمایند. پوشش گل دارای ۳عدد کاسبرگ و ۳عدد گلبرگ یک رنگ می باشد که رنگ آنها سوسنی تیره یا بنفش مایل به ارغوانی و همراه با رگه ها و رگبرگهای تیره تر در کلوگاه گل می باشد.

برگهای حقیقی زعفران ۵تا۱۱عدد و معمولا همزمان با گل دهی و یا کمی بعد از گل ها از زمین می رویند. طول برگها به ۳۰تا۴۰ سانتیمتر و پهنای آن به ۵/۱ تا ۲ میلیمتر می رسد زعفران ساقه حقیقی ندارد و گلها بصورت منفرد و یا چندتایی می رویند. برگها، برگک و ساقه ی گل دهنده و گاهی گلها به تنهایی در داخل تعدادی غلافهای غشایی بنام کلروفیل محافظت می شوند که از ریشه منشاء می گیرند.

غلافهای غشایی کاتافیل در واقع از ۵ تا۱۱ برگهای غشایی ظریف و مشبک تشکیل شده است. تعداد پرچم ها سه عدد و دارای بساک زرد رنگ می باشد که چسبیده به گل وکاتافیل می باشد. خامه، میله باریک و بلندی است به رنگ سفید که از روی تخمدان بیرون آمده و به سه کلاله قرمز عنابی رنگ ختم می گردد که قسمت مورد استفاده زعفران می باشد. پیازهای جدید اغلب بالای پیازهای قبلی و کمتر در اطراف قاعده ی پیاز قبلی بوجود می آید. ریشه های زعفران از قاعده پیازها و از روی دایره محیطی آن می روید و ریشه های زعفران،افشان و کوتاه می باشند.

پراکندگی کاشت زعفران در ایران

استان خراسان به عنوان بزرگترین منطقه تولید کننده زعفران در ایران محسوب می گردد که مراکز عمده این استان نواحی جنوبی و مرکزی استان است و به ترتیب اهمیت در شهرستان های تربت حیدریه،گناباد قاینات،فردوس، کاشمر و بیجند انجام میگرد که این استان در مجموع ۰۴/۹۳ درصد سطح زیر کشت زعفران کشور را به خود اختصاص داده است. پس از استان خراسان استان های فارس،کرمان،یزد و اصفهان ۹۶/۶ از سطح زیر کشت زعفران کشور را به خود اختصاص داده اند.

در سال ۱۳۸۰ سطح زیر کشت زعفران استان خراسان، ۴۶۳۱۹ هکتار و سطح زیر کشت کل زعفران ایران۴۷۲۰۸ هکتار گزارش گردیده است. متوسط عملکرد زعفران ایران۴/۳ کیلوگرم در هکتار می باشد وبالاترین متوسط عملکرد زعفران گزارش شده ۳/۶ کیلو گرم در هکتار می باشد. امروزه بجز ایران مهمترین کشورهای تولید کننده زعفران اسپانیا، ایتالیا،یونان،هند،مراکش و آذربایجان می باشد. بزرگترین وارد کنندگان زعفران سوئیس،فرانسه،فنلاند،آلمان،سوئد،عربستان،کویت و عمارات متحده عربی می باشد.

 

نیازهای اقلیمی و محیطی زعفران     

دما

زعفران یک گیاه مقاوم در برابر سرما به حساب می آید. حداکثر سرمای قابل تحمیل برای زعفران (۱۸-) درجه سانتیگراد گزارش شده است. از آنجایی که قسمت اصلی نمو گیاه زعفران یعنی گل در خاک تکامل می یابد. دمای خاک برای رشد و نمو گیاه زعفران  بیش از دمای هواحائز اهمیت است. زیرا میزان نوسانات کوتاه مدت خاک از هوا کمتر است. در نتیجه در پاییز خاک زودتر از هوا سرد و در بهار دیرتر از هوا گرم می گردد. همچنین نوسانات دمایی در سطح خاک بیشتر از عمق خاک است لذا توصیه می گردد جهت جلوگیری از کاهش عملکرد و همچنین نفوذ کمتر نور به خاک بنه ها حتما در عمق ۱۵ سانتیمتر یا بیشتر کشت گردند.

خاک مناسب

خاک مزرعه زعفران بهتر است دارای ساختمان متوسط و کم و بیش نرم و نفوذپذیر باشد. این گیاه در خاک های سیلیسی، رسی، آهن دار و گچی رشد مناسبی دارد. عناصر موثر بر عملکرد گل زعفران فسفر قابل استفاده ازت معدنی و پتاسیم تبادلی می باشد. ضمنا کشاورزان کشور اسپانیا مانند کشاورزان ایرانی معتقدند در خاکی که در حال حاضر در زیر کشت زعفران است مجددا نباید زعفران کشت نمود.

عملکرد اقتصادی زعفران

عملکرد اقتصادی زعفران معمولا بر اساس مقدار گل برداشت شده در واحد سطح یا وزن زعفران خشک حاصل از واحد سطح بیان می گردد. زعفران خشک شامل مجموع کلاله و خامه می باشد و در مواردی عملکرد بر اساس وزن تولید شده از هر کدام از این دو جزء در واحد سطح بیان می گردد. طی بررسیهای انجام شده در یک مزرعه چهار ساله زعفران عملکرد علوفه و بنه با توجه به حداکثر تامین نیاز آبی مزرعه علوفه خشک ۱۳۰۱ کیلوگرم در هکتار، وزن کل بنه ۳/۲۰ تن در هکتار و تعداد کل بنه ۲۲۲۸۰۰۰ عدد گزارش شده است.

پتانسیل عملکرد زعفران ( یعنی توانایی تولید یک مزرعه با شرایط ایده آل) اگر به نحو مطلوبی عملیات زراعی در آن انجام گیرد از ۵/۱۳ تا ۲۰ کیلو گرم در هکتار گزارش شده است. هر یک کیلو گرم گل زعفران شامل ۲۱۷۳ عدد گل (به طور متوسط) و از هر یک کیلوگرم زعفران متوسط ۳۹/۴۷ گرم کلاله تازه و یا ۴۸/۹ کلاله خشک و ۹۳۶/۲۸ گرم خامه تازه و یا ۲۶/۳گرم کلاله خشک استحصال می شود که نسبت کلاله به خامه خشک تقریبا ۳ به ۱ خواهد بود.

عوامل موثر بر عملکرد زعفران

عمر مزرعه:از سال ششم به بعد عملکرد مزرعه کاهش می یابد.

۱-باروری خاک:افزودنی کود حیوانی پوسیده هر سال کمک شایانی به افزایش عملکرد می نماید.

۲-اندازه بنه کاشت شده: هر چه اندازه بنه بزرگتر باشد محصول سال اول و سال های بعدی بیشتر می شود.

۳-تعداد بنه کاشت شده: تعداد بنه بیشتر کشت شده در واحد سطح و کوتاه نمودن عمر برداشت یک مزرعه به پنج سال منجر به افزایش عملکرد خواهد شد.

۴-برداشت به موقع گل: جداد کردن کلاله و خشک کردن صحیح و سریع آن.

۵-کنترل آفات، بیماری ها و علف های هرز مزرعه.

۶-کاشت بنه در خرداد ماه به جای ماههای پایانی تابستان و اوایل پاییز.

۵- تناوب زراعی زعفران

گیاه یونجه به دلیل بیماری های مشترک قارجی نباید در تناوب زراعی با زعفران قرار گیرد. کشت چغندر قند و سیب زمینی به دلیل غده ای بودن بعد از زعفران مناسب نیستند و نتیجه مطلوبی عاید نمی گردد. در کشور اسپانیا برای مزارع فرصت ۱۰تا ۲۰ ساله به زمین می دهند. در کشمیر مزارع را پس از یکسال آیش در سال دوم گندم و خردل می کارند و سپس زعفران کشت می کنند. در ایران بعضی از زراعین زمین را به مدت چند سال به جای خود رها می کنند و برخی به زراعت غلات و کشت حبوبات در آن زمین مبادرت می نمایند. کشاورزان قاینات معتقدند که زمین زعفران را نمی توان دوباره زعفران کاشت و یا آنکه باید زمانی معادل دو برابرمدت توقف زعفران در آن زمین از کشت مجدد زعفران خودداری نمود.

کشت مخلو ط زعفران 

گشت مخلوط و یا چند کشتی به معنی کشت بیش از یک گیاه زراعی در یک قطعه زمین به صورت همزمان یا به صورت متوالی در طی فصل رشد است. بدین صورت تولید در واحد سطح افزایش یافته واز منابع استفاده موثرتری می گردد و زمین هم دائما اشغال است. زعفران را در کشمیربین درختان بادام با فاصله ۶در۶ و یا بین درختان زرشک،انگور و یا باغهای جدید الا حداث کشت می کنند. در اسپانیا زعفران را بین درختان زیتون و در سالهای اولیه رشد تاکستانهای انگور به صورت مخلوط کشت می کنند. در کشمیر بازده روش کشت مخلوط جهت تعیین کارآیی قابلیت تولید بررسی شده و تولید کشت مخلوط گل رز- زعفران دارای کارآیی بالاتری گزارش گردیده است.

 

 

کاشت زعفران

در کاشت زعفران باید به نکات ذیل توجه نمود:

 انتخاب و تهیه زمین پرورش زعفران :

زمین زعفران باید دارای بافت متوسط ، نسبتا عمیق ؛ فاقد سنگریزه و علف های هرز ، و دارای زهکش مناسب باشد. در فصل پاییز و یا زمستان ضمن پخش کردن کود حیوانی پوسیده و شخم به عمق ۲۵ تا۳۰ سانتیمتر جهت بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی خاک باید اقدام نمود. میزان کود حیوانی از ۳۰ تا ۲۰۰ تن در هکتار متغیر است. توصیه می گردد از کود گاوی پوسیده استفاده گردد زیرا کود گاوی ضمن داشتن الیاف نپوسیده  و همچنین آب بیشتر، مواد غذایی و بذور علف هرز کمتری دارد که سبب علفی شدن زعفران نمی شود. در بعضی از کشورها نظیر اسپانیا عملیات شخم یک مرتبه در پاییز  و در پایان فروردین ماه صورت می گیرد. مقدار کود شیمیایی بر حسب آزمون خاک و نیاز زعفران، ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم در هکتار کود فسفات آمونیوم به صورت توزیع در کل مزرعه قبل از کلوخه شکنی و یا به صورت نواری در شیارهای کشت به عمق ۲۰ سانتیمتر و ریختن ۵ سانتیمتر خاک روی ان و قرار دادن پیازها در شیار ، قابل مصرف است.

روشهای کاشت زعفران

نکته : کورم یا پداژه  یا بنه یا پیاز زعفران هم معنی هستند

کشت زعفران می تواند به صورت خشکه کاری و یا هیرم کاری انجام گیرد. کشت زعفران به روش سنتی معمولا به صورت جوی و پشته انجام می گیرد زیرا در روش جوی و پشته احتمال سرما زدگی بنه ها بیشتر است.

بهترین روش کشت زعفران روش کرتی است و توصیه می گردد چند روز قبل از کشت مزرعه را آبیاری نموده و پس از گاورو شدن آن را شخم زده و سپس کلوخه های آن را خرد و کرت بندی کنید و بسته به شیب زمین طول کرتها از ۱۰ تا ۱۰۰متر و عرض کرتها از ۴ تا ۱۰ متر تعین می گردد. کشت زعفران در ردیف های موازی به فاصله ۲۵ سانتی متر از یکدیگر و فاصله بنه ها در روی هر ردیف ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر و تعداد ۳ تا ۱۵ عدد بنه در عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی متری زمین به صورت  کپه ای کشت می گردد.

بهترین فاصله آزمایش شده در صورت عملی بودن در سطح بزرگ با توجه به حداقل پرت زمین و حداگثر عملکرد به دست آمده ترجیحادرروش(نمکاری) فاصله ردیف ها از یکدیگر ۲۰ سانتی متر، فاصله بنه روی ردیف ۱۰ سانتی متر و عمق بنه ها ۱۵ سانتی متر گزارش گردیده است.

کاشت

از آنجایی که زعفران تولید بذر نمی کند، فقط از راه کورم ( پداژه ) می توان آن را تکثیر کرد. در اواسط مرداد ماه تا پاییز بسته به منطقه ( پیش از شروع یخ شکن زمین )، اقدام به خارج کردن کورم از زعفران زارهای مورد نظر یا تهیه آن از محل های مناسب می کنند. پس از آماده کردن زمین و اضافه کردن کود دامی، به صورت کرتی اقدام به کشت کورم در عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر شود. در این حالت به ۲ تا ۶ تن کورم برای کاشت یک هکتار زعفران کاری نیاز است.

فاصله کپه ها را ۳۰×۳۰ و در هر کپه ۱ تا ۳ پیاز در کشت سبک، ۵ تا ۷ پیاز در کشت متوسط و ۷ تا ۱۵ پیاز در کشت متراکم، می توان به کار برد که در این حالت ( عمر ) کشتزار زعفران متفاوت است.
 

 انتخاب بنه یا پیاز زعفران

ازدیاد زعفران منحصرا توسط پیاز ( بنه یا کورم زعفران ) انجام می گردد. انتخاب و تهیه بنه زعفران برای زراعت مهم بوده و کمیت و کیفیت محصول زعفران بستگی زیادی به جنس خوب و ماهیت بنه دارد. باید دقت شود از بنه های مزارع ۴ ساله به بالا و درشت، بدون زخم که جوانه های آن بدون آسیب باشد، استفاده نمود. اندازه بنه زعفران متفاوت بوده و از ۱ تا ۲۰ گرم متغیر می باشد. بنه هایی با وزن بیش از ۱۰ گرم، از درصد گل آوری بالاتری برخوردار هستند لذا توصیه می شود جهت برداشت گلهای بیشتر در مزرعه از بنه هایی با وزن بیش از ۱۰ گرم استفاده گردد.

زمان و نحوه جمع آوری بنه یا پیاز زعفران در مزرعه

بیرون آوردن بنه زعفران از زمین به منظور کشت مجدد آن، به دو صورت انجام می گردد:

روش اول- بنه ها را مستقیما از زمین خشک مزرعه زعفران خارج کرده که به آن (خشکه کن) می گویند.

روش دوم: مزرعه راآبیاری نموده و سپس توسط کلنگ،بیل، یا هر وسیله مکانیکی دیگر از جمله گاو آهن سبک و یا غده کن سبب زمینی ، بنه ها را از زمین بیرون آورده که به آن (ترکن) می گویند.

در روش ترکن باید بلافاصله بنه های جداشده از زمین مرطوب را به زمین اصلی منتقل و کشت نمود ولی روش خشکه کن، به دلیل حفظ خواب تابستانی ترجیح داده می شود.

بنه های زعفران را می توان برای مدت چند روز تا چند ماه در محل انبارهای سرد و خشک که حرارت آن بین ۳تا۵ درجه سانتی گراد و به دور از گزند آسیب موش و حشرات باشد و به ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر از سطح زمین، به صورت پخش شده، که هوا در بین بنه ها در جریان باشد، نگهداری نمود. روی هم انباشتن بنه ها به صورت فله ای و متراکم باعث انجام عمل تخمیر و ایجاد حرارت و سبب فساد و از بین رفتن بنه ها و یا سبز شدن بنه ها می گردد. توصیه می گردد از انبارداری بنه زعفران بدلیل کاهش گل دهی به ویژه در سال اول کشت، خودداری گردد.

۵-۶-تاریخ کشت بنه یا پیاز زعفران

بنه زعفران در مناطق زعفران خیز ایران از اوایل شهریور ماه تا اواسط مهر ماه کشت می گردد. وبا توجه به اینکه دوره خواب واقعی بنه زعفران از اواسط اردیبهشت ماه تا اواسط تیر ماه می باشد و همچنین ضمن تحقیقات انجام شده توسط مؤلف و مرکز تحقیقات خراسان رضوی، بهترین تاریخ کشت بنه زعفران در خرداد ماه توصیه می شود، زیرا باعث افزایش عملکرد زعفران در سال اول می گردد.

از کشت بنه در ماه های بسیار گرم سال اواخر تیرماه و اوایل مردادماه جدا خودداری نمائید زیرا در این مواقع هوا و زمین بسیار گرم است و باعث از بین رفتن رطوبت بنه ها و صدمه به آنها می گردد.

۶-۶- آماده سازی بنه یا پیاز جهت کشت زعفران

برای کشت مزارع جدید زعفران باید بنه های درشت، سالم و بدون زخم را انتخاب نموده و سپس مقداری از الیاف خارجی روی بنه ها را جهت بهتر ضدعفونی شدن از بنه ها جدا نموده و آنگاه اقدام به کشت نمود. توصیه می گردد بنه ها را قبل از کشت با سموم قارچ کش و کنه کش علیه بیماری های قارچی و کنه ها ضد عفونی نمائید.

جهت ضد عفونی بنه ها ، مدت ۳تا ۵ دقیقه بنه ها را در محلول ۵ درصد سولفات مس و یا قارچ کش های بنلیت به نسبت ۵/۱ در هزار، و با کنه کش امایت به نسبت ۱ در هزار، قرار دهید. توصیه می گردد جهت ضد عفونی بنه ها حتما از دستکش و سبدهای توری استفاده گردد.

 

 

 داشت و نگهداری زعفران 

مرحله داشت شامل عملیات آبیاری، کوددهی، سله شکنی و مبارزه با علفهای هرز می باشد.

 آبیاری زعفران

رشد زعفران با آبیاری مزرعه آغاز می شود و اولین مرحله رشد ، شروع گلدهی است. در مناطقی که سطح زیر کشت زیاد و کمبود کارگر وجود دارد توصیه می گردد، برای اینکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود آبیاری در بین کرتها با فاصله چند روز از یکدیگر تقسیم شود تا گل دهی کرتها در اوج خود همزمان نشود. بنابراین اولین آبیاری زعفران زمانی انجام می گردد که سطح مزرعه خالی از گیاه است.

آبیاری اول از اواسط مهرماه تا دهه اول آبان انجام می گیرد اما اگر هوا گرمتر باشد زمان شروع آبیاری دیرتر و هرگاه سرما زودرس باشد در اوایل مهر ماه مزرعه زعفران آبیاری می گردد. تقریبا می توان گفت اولین آبیاری مزرعه زعفران زمانی است که ۳ تا۴ هفته پس از آبیاری اول سرمای چند روزه منطقه (که نیاز گل دهی زعفران است) را داشته باشیم.

توصیه می گردد آبیاری اول حتما سنگین باشد و تمام مزرعه به یک اندازه آبیاری گردد. انجام اولین آبیاری ابتدا گلها و سپس برگها در سطح مزرعه آشکار می شوند. اما اگر هوا گرم باشد زعفران رشد رویشی داشته و تولید برگ می کند و کمتر گلدهی انجام می گیرد ودر نتیجه کاهش عملکرد در مزرعه را خواهد داشت. همچنین برداشت گلها ضمن رشد برگها با مشکل مواجه می گردد. زعفران مانند هر گیاه دیگری نیاز به آب دارد و طبق آزمایشات انجام شده جهت افزایش عملکرد در فاصله ماههای مهر ماه تا اردیبهشت ماه ، نیاز آبی زعفران بررسی شده و دور آبیاری بسته به مناطق و شرایط آب و هوایی ۱۵ تا ۲۴ روز یک مرتبه توصیه می گردد بجززمان یخبندان(چله بزرگ از۷ دیماه تا۱۶بهمن ماه
) که سبب ترکیدن بنه ها و فساد آنها می گردد.

طبق بررسی های انجام شده نیاز آبی زعفران در سال حدود ۳۰۰۰متر مکعب گزارش گردیده است اما کشاورزان در روش سنتی به دلیل عدم توجه به عمق کشت و عمق ریشه ها، بافت خاک و هم چنین بدون توجه به حجم آب قابل دسترسی ریشه ها ، اقدام به آبیاری نموده و در اکثر مواقع بدون توجه به فاصله آبیاری و حجم زیاد آب، علاوه بر تلف شدن آب، ممکن است کاهش عملکرد مزرعه رانیز در پی داشته باشند. مراحل آبیاری اقتصادی زعفران بر اساس نیاز آبی زعفران و تجارب کشاورزان شامل چهارنوبت آبیاری می باشد:

آب اول- که پس از پخش کود و خراش دادن سطح زمین از اواسط مهرماه تا دهه اول آبان ماه انجام می گردد.

آب دوم- یکماه(۴تا ۵ هفته ) پس از آبیاری اول و پس از برداشت گلها به همراه توزیع کود ازته در سطح مزرعه انجام می گردد.

آب سوم- پس از وجین علف هرز در مزرعه انجام می گردد.

آب چهارم-در پایان فصل رویش ( قبل از دهه اول اردیبهشت ماه) انجام می گردد.

لازم به توضیح است که گیاه زعفران تا حدودی مقاوم به شوری است و ECآب را تا حدود ۷ الی ۸ تحمل می نماید و اگر شوری آب بیشتر باشد سبب پوسیدگی بنه ها و کاهش عملکرد مزرعه می گردد.

آبیاری تابستانه به دلیل ترس کشاورزان از خطر پوسیدگی بنه ها به علت گرمای زیاد خاک مرسوم نیست ولی طبق آزمایشات انجام شده در طی دو سال آبیاری تابستانه در مزارع تازه کشت شده ۱۷ درصد در مزارع چند ساله ۴۰درصد عملکرد وزن گل را افزایش داده است. بنابراین می توان یک نوبت آبیاری از دهم تا اواخر مرداد ماه را توصیه نمود.

کود دهی زعفران

تخصیص کود به ارضی زعفران کاری باید بر اساس تجزیه خاک و میزان مواد آلی و نسبت کربن به ازت خاک انجام گیرد. در ایران بسته به جنس زمین و عادات زارعین از۲۰ تا ۸۰ تن کود گاوی پوسیده در هکتار مصرف می گردد. افزایش عملکرد گیاه زعفران در رابطه با نسبت کربن به ازت خاک واکنش بسیار مثبتی را نشان می دهد. بنابراین در مصرف ازت و کودهای آلی باید دقت کافی داشت زیرا مصرف بیش از حد کودهای ازته باعث برهم زدن نسبت کربن به ازت خاک (C/N) گردیده و عملکرد زعفران کاهش می یابد.

خاکهای کلسیم دارجهت رشد زعفران بسیار مناسبند و کودهای دامی به دلیل پتاسیم زیاد جهت رفع احتیاجات این گیاه استفاده می گردد. همچنین خاکهای بسیار حاصلخیز به دلیل افزایش رشد سبزینه ای کشت زعفران مناسب نیستند.

بهترین توصیه کودی در مرحله داشت مصرف ۱۰۰ کیلو گرم اوره قبل از آبیاری دوم و پس از برداشت گل می باشد و مصرف بیش از آن حتما باعث کاهش محصول می گردد و یا می توان یک نوبت کود کامل با غلظت ۷ در هزار در اسفند ماه مصرف نمود و یا فقط ۲۵ تن کود گاوی پوسیده به همراه خراش اولیه به زمین اضافه نمود.

سله شکنی ( کوبیدن )

سله شکنی از عملیات مهم مرحله داشت می باشد ولازم است پس از آبیاری و به محض گاوروشدن زمین سطح مزرعه به نحوی که بنه ها صدمه نبینند سله شکنی انجام گردد. که در عرف زراعین این سله شکنی را کوبیدن می گویند و توسط کج بیل، چهارشاخ فلزی، شن کش، دندانه و یا گاو آهن ایرانی انجام می گردد. عمق سله شکنی باید ۵ تا ۸ سانتی متر بیشتر باشد. سله شکنی موجب می شود که گلها به آسانی بتوانند از خاک بیرون بیایند و نیز کود حیوانی و شیمیایی با لایه سطح خاک مخلوط گردد. چنانچه عمل سله شکنی با تاخیر انجام گردد جوانه گلها خود را به سطح خاک رسانده و سله شکنی موجب قطع آنها می گردد.

۴-۷-مبارزه با علفهای هرز زعفران

علفهای هرز از طریق رقابت با گیاه از نظر جذب آب ، مواد غذایی، نور و نفوذ در داخل بنه ها مزاحمت ایجاد نموده و سبب کاهش محصول می گردد.

خسارت های علفهای هرز با توجه به چند ساله بودن زعفران و رشد سبزینه ای اندک گیاه در سالهای اول رشد و استفاده زراعین از کودهای دامی آلوده به بذر علفهای هرز قابل توجه است. بنابراین وجین و مبارزه با علفهای هرز ضروری می باشد. عدم وجود ساقه هوائی سایه انداز در زعفران باعث شده که قدرت رقابت زیادی در مقابل علفهای هرز نداشته باشد. مبارزه با علفهای هرز به دو روش شیمیایی و مکانیکی انجام می گردد.

روش مبارزه مکانیکی با علف های هرز

با توجه به کاهش مصرف سموم و تولید محصول عاری از سموم شیمیایی سعی شود مبارزه با علفهای هرز به صورت مکانیکی و با دست و یا ادواتی مانند بیلچه، شفره،کولتیواتورهای دستی و سایر ادوات انجام گردد.

اولین وجین بعد از برداشت گلها و آبیاری دوم انجام می گردد تا علفهای هرز از بین رفته و فاصله بین ردیف های کاشت که در اثر رفت و آمد افراد گل چین فشرده شده است کولیده(سله شکنی) شده و نرم گردد. وجین دوم در صورت ضرورت به فاصله یکماه ازوجین اول جهت جلوگیری از استقرار علفهای هرز زمستانه و عمل وجین های بعدی بنا به ضرورت در بهاروتابستان انجام می گردد.درهنگام خواب تابستانه می توان از کولتیواتورهای سبک و باغی و یا گاو آهن ایرانی برای وجین علفهای هرز استفاده نمود.

روش مبارزه شیمیایی با علف های هرز

جهت مبارزه شیمیایی با علفهای هرز باریک برگ پس از برداشت گلها می توان از سم گالا نت به میزان ۲ لیتر در هکتار مصرف نمود و د رصورتی که مبارزه به موقع انجام گیرد یک نوبت سم پاشی کافی می باشد. جهت مبارزه شیمیایی با برخی از علفهای پهن برگ مزارع زعفران می توان از سم بازاگران به میزان ۲تا۴ لیتر در هکتار استفاده نمود. مناسب ترین علف کش های آزمایش شده دیگر در مزارع زعفران با کمترین اثر سوئی بر روی زعفران سم سونالان به میزان ۳تا۵/۳ لیتردرهکتاردرآذرماه وعلف کش سنکور به میزان یک کیلو در هکتار در آبان ماه توصیه می گردد.

آفات و بیماری های زعفران

با توجه به اهمیت زیاد زعفران و نقش فوق العاده زعفران در مناطق کم آب و کویری کشور، آفاتی مانند جوندگان حشرات، و کنه های گیاهی در مزارع، دیده شده که باعث خرابی زمین و کاهش محصول می گردند. آفاتی که تاکنون خسارت زایی آنها مشخص گردیده است شامل:

 جوندگان

جوجه تیغی

جوجه تیغی بزرگترین حمله کننده به مزارع زعفران می باشد. مشخصه ی حمله جوجه تیغی به مزارع این است که این حیوان زمین را میکند ،بنه ها را از خاک خارج میکند و آنها را می خورد و غلافهای بنه را باقی می گذارد.

موش کور

فعالیت موش کور عمدتا در داخل لانه می باشد.لانه موش کور بسیار گسترده بوده ودارای راهروهای طویل و سوراخهای زیاد به عمق ۱۵تا۲۰ سانتی مترمی باشد که سوراخها اغلب در زیر خاک می باشد این موش بیشتر در مناطق کوهپایه ایی زندگی می کند.

موش حقیقی

موش حقیقی و یا موش ورامین در تمام طول سال فعالیت دارد و تا ۶ نسل ایجاد می کند. بنابراین درمزارع با توجه به سیستم لانه کنی باعث خرابی زمین، هدر رفتن آب و نابودی بنه ها در مزارع می گردد.

روشهای موثر در مبارزه با جوندگان زعفران

مبارزه به چهار روش می باشد:

۱-شکار و معدوم نمودن جوندگان.

۲-ایجاد موانع استفاده از توری مرغی به ارتفاع ۱ متر بالای زمین و ۳۰ سانتی متر زیر زمین در اطراف مزارع

۳- استفاده از طعمه مسموم در داخل مزارع،تونلها و راهروها-جوجه تیغی علاقه زیادی به خوردن تخمه کدو دارد. بنابراین توصیه می گردد جهت تهیه طعمه مسموم از تماس مستقیم دست به طعمه خودداری شود و بهتر است با دستکش تخمه و یا هر  طعمه دیگر نظیر گندم یا سیب زمینی پوست گرفته راشسته و پس از خشک شدن به ازاء هر یک کیلو گرم طعمه، یک قاشق غذاخوری روغن مخلوط نموده و سپس ۲۰ گرم سم فسفردوزنگ را به آن اضافه نموده ودرهنگام غروب ضمن خراب کردن تمام تونلها و راهروها درهنگام غروب روز بعد تونلها و راهروهای باز شده را که نشانه وجود حیات و فعالیت جوندگان است را طعمه قرار دهید.

۴- استفاده از سموم گازی و قرص های فستوکسین در این روش توصیه می گردد مانند روش قبل عمل نموده و ۱یا۲ قرص را داخل پارچه ای مرطوب گذاشته  و در داخل تونلهای فعال قرار دهید.

کنه زعفران

در مزارعی که سابقه کاشت زعفران طولانی تر است و یا اصول صحیح کاشت رعایت نمی شود کنه زعفران بیشتر مشاهده می گردد . کنه زعفران، بنه ها را غالبا از محل زخمها و گاهی ازقسمت های سالم مورد حمله قرار می دهد و ضمن تغذیه و ایجاد تونلی در داخل بنه، شروع به زاد و ولد و ایجاد حفره هایی دربنه می کند. این حفره ها به تدریج گسترش یافته و باعث ورود عوامل قارچی و تسریع عمل پوسیدگی بنه ها می گردد. بوته هایی که بنه آنها توسط کنه مورد حمله قرار گرفته است دارای برگ های ظریف و کوتاهتر از بوته های سالم می باشند واین گونه برگ ها زودتر از معمول خزان می کنند بنابراین نشانه ی خسارت کلی این آفت پس از چند سال تنک شدن مزرعه می باشد. کنه در شرایط مناسب رشد در بهار و پاییز در سطح مزارع زعفران فعالیت می کند ودر تابستان به دلیل گرمای شدید خشکی خاک و در زمستان به دلیل سرما و برودت هوا جمعیت کنه ها کاهش می یابد.

جهت پیشگیری و کنترل کنه در مزارع در حال احداث توصیه میگردد:

۱-   بیرون آوردن بنه ها از زمین به صورت خشکه کن انجام گردد.

۲-   بنه های سالم  و بدون لکه های تیره برای کشت انتخاب گردند.

۳-   بنه ها قبل از کاشت حتما با قارچ کش و کنه کش مناسب ضد عفونی گردند.

۴-   عمق کاشت بسته به بافت خاک ۱۵ تا ۲۰ سانتی مترانتخاب گردد.

۵-   از آبیاری مزارع در طول تابستان خودداری شود.

۶-   از خاک برداری مزارع جهت کاشت مجدد زعفران خودداری گردد.

۷-   هر دوسال یکبار خاک زراعی سبک در طول تابستان به ارتفاع ۱تا۲ سانتی متر اضافه گردد تا عمق کاشت بنه ها ثابت بماند.

۸-   در موقع کاشت تعداد بنه بیشتری در واحد سطح استفاده گردد تا مزرعه در مدت زمان کوتاهتری به برداشت اقتصادی برسد و کنه ها فرصت کمتری برای افزایش جمعیت داشته باشند.

۹-   کود دامی گاوی پوسیده و عاری از علف هرز مورد استفاده قرار گیرد زیرا به تجربه ثابت شده که کودهای گوسفندی و مرغی برای زراعت زعفران مناسب نیستند.

۱۰-از انتقال بنه های زعفران مناطق آلوده به سایر نقاط جلوگیری گردد.

تریپس بنه یا پیاز زعفران

از آغاز فصل رویش زعفران تا اواخر آن تریپس بر روی برگها دیده می شود و تا موقعی که برگهای زعفران سبز است از جمعیت بالایی برخوردار است خسارت تریپس روی برگهای زعفران به صورت پیدایش نقاط زرد تا سفید رنگ بوده که پشت این نقاط محل فرو نمودن آرواره های تریپس می باشد. برگهایی که شدیدا آلوده به تریپس هستند زودتر خزان میکنند و به طور مستقیم باعث کاهش محصول زعفران سال آینده می گردد. ازآنجایی که جمعیت بالای این آفت در اواخر فصل رویشی زعفران دیده می شود به نظرمی رسد که نیازی به مبارزه شیمیایی نمی باشد.

۱۲-بیماریهای زعفران

بیماریهای مهم زعفران شامل:

پیچیدگی و فنری شدن کلاله

در این بیماری کلاله ها شبیه به فنر پیچیدگی پیدا می کنند. ودرمواردی نیز کلاله ها از محل پیچیدگی قطع شده ومی افتند. علت این عارضه دقیقا مشخص نیست هر چند احتمالاتی از جمله سن بنه ها، وضعیت تغذیه گیاه و نوع گیاه، شرایط فیزیولوژی گیاه و وجودعوامل ویروسی ومیکوپلاسمایی را می توان نام برد.

پوسیدگی بنه یا پیاز زعفران

پوسیدگی ناحیه گردن، شکم بنه وقسمت تحتانی بنه در مزارع کمتر مشاهده شده و ضرر اقتصادی ندارد. درپوسیدگی تحتانی بنه، بنه ها کوچکتر از حد طبیعی بوده و درضمن خود بوته نیزکوتاه تر ازحد نرمال می باشد، که این به دلیل نامتعادل بودن وضعیت آبیاری  وحاصلخیزی خاک و سایر شرایط نامناسب خاک و یا عوامل بیماریزا ممکن است بوجود آید.

بیماری قارچی رایزوکتونیا

این بیماری توسط قارچ ایجاد می گردد. این قارچ از طریق غلاف های  خارجی روی بنه وارد بنه میشود و باعث پوسیدگی ریشه و زردشدن  برگها و ایجاد لکه های کوچک سفید رنگ بر روی بنه ها می شود که با پیشرفت بیماری، کپک ها به رنگ بنفش در می آید و باعث پوسیده شدن  داخل و خارج بنه ها می گردد. این بیماری در کشورهای اسپانیا و فرانسه بیشتر مشاهده می گردد. جهت جلوگیری از این بیماری توصیه می شود قبل از کاشت ابتدا یک یا دو لایه از غلاف محافظ بنه را برداشته و برای ضد عفونی، بنه ها به مدت ۱تا۳ دقیقه در محلول ۵درصد سولفات مس قرارداده شود. چنانچه آلودگی خیلی زیاد باشد باید بنه ها را از زمین خارج و معدوم نمود. در مبارزه با بیماریهای قارچی توصیه میشود از تناوب زراعی وضد عفونی نمودن زمین آلوده با سولفوردو کربن در ۲ نوبت و ضد عفونی بنه ها استفاده گردد.

۴-۱۲- بیماری سیاهک زعفران (تاکونTacon )

عامل این بیماری قارچی به نام(fumago ) فوماگو است که بر روی برگها و بنه ها رشد می کند و راه مبارزه با آن سوزاندن برگها و بنه های آلوده می باشد.

۵-۱۲- بیماری زردی (یا کلروز برگها) زعفران

احتمالا به علت فقر عناصر غذایی و یا آهکی بودن زمین و یا کمبود عنصر آهن برگها زرد شده که با اضافه نمودن کودهای (ازته،فسفاته، پتاسه) به زمین و محلول پاشی مزرعه با محلول سولفات آهن و یا سایر کودهای حاوی عنصر آهن به نسبت ۱تا ۲ در هزار جهت درمان این بیماری فیزیو لوژیکی موثر است.

مشکلات پرورش و کاشت زعفران با نکات ریز و تصویر

آموزش کاشت داشت و برداشت زعفران

 

برداشت زعفران

برداشت زعفران شامل چیدن گل و جدا کردن کلاله از سایرقسمتهای گل می باشد. عمر گلها ۳تا۴ روز می باشد و اگر به موقع برداشت نشود از بین می روند. واگرگلها مدت زیادی در معرض هوای گرم ، باد و نور خورشید قرار گیرد کیفیت رنگ و عطر آن کمترشده وازمرغوبیت زعفران کاسته می گردد. بنابراین زمان برداشت گلها بسیار مهم می باشد.

دوره گل دهی مزرعه زعفران معمولا ۱۵تا۲۵روز می باشد که مقدار گلها از روز هفتم تا دهم افزایش می یابد زمان برداشت بسته به شرایط اقلیمی و زمان اولین آبیاری متغیر می باشدودرصبح زودوقبل ازطلوع آفتاب وگاهی عصرها عمل جمع آوری گلها انجام می گردد. با عنایت به کاهش هزینه برداشت گلها معمولا گل چینی در روزهای اول یک روز در میان، و دراوج گل دهی هر روز و گاهی ۲ نوبت (صبح ها و عصرها) در روز انجام می گردد.

جهت جلوگیری از خراب شدن گلها توصیه می شوداز سبد های حصیری یا کیسه های نخی استفاده شود و سبدها بیش از حد پریا فشرده نشوند و گلها بلافاصله پس از چیدن از کلاله ها جدا گردد زیرا در اثرگذشت زمان گرده های زرد رنگ پرچم بر روی کلاله ها قرار گرفته و همچنین جدا سازی کلاله ها به سختی و با فشار انجام می شود که در نتیجه باعث آسیب دیدن کلاله ها و کاهش ارزش و بازار پسندی زعفران می گردد. توصیه می شود جهت حفظ مرغوبیت زعفران برداشت گلها در صبح زود و به صورت گل نیمه باز یا غنچه باشد تا اینکه کلاله ها در حین جابه جایی کمتر آسیب ببینند. (غنچه ها و گلهای نیمه باز در سبد شروع به باز شدن میکنند که بهترین حالت جداسازی کلاله ها می باشد).

عملکرد زعفران به عوامل متعددی از قبیل نوع خاک، تراکم بنه ها، روش کشت،ریزی ودرشتی بنه ها،موقعیت جغرافیایی،عوامل جوی مانند نوسانات درجه حرارت به ویژه درزمان گل دهی ،میزان بارندگی،مدیریت های زراعی و دوره بهره برداری،بستگی دارد. عملکرد زعفران در اولین سال گل دهی ناچیز به تدریج در سالهای بعد افزایش می یابد که در ایران در سالهای چهارم و پنجم بیشترین عملکرد را نشان می دهد.

۹-فراوری زعفران

به کلیه عملیات پس از برداشت هر محصولی فراوری آن محصول گفته می شود که مستقیما توسط تولید کننده و با عوامل تخصصی دیگر انجام می گیرد و هدف ارائه محصول بازار پسند با کیفیت مناسب به مصرف کنندگان می باشد. فراوری زعفران شامل حمل و جابه جایی گلها، جداسازی کلاله، خشک کردن، دسته بندی و بسته بندی فروش می باشد.

۱-۹- جداسازی کلاله

پس از انتقال گلها از مزرعه به محل جداسازی در کمترین زمان ممکن باید اقدام به جداسازی کلاله از سایر  اجزاء گل نمود. در غیر این صورت به دلیل فساد پذیری سریع گلها، غیر قابل استفاده می گردد. محل جداسازی باید تمیز و بهداشتی بوده و افرادی که کار جداسازی را انجام می دهند مسائل و نکات بهداشتی را باید رعایت کنند. عمل جداسازی به سه روش صورت می گیرد:

روش اول: پس از شکافتن گل سه شاخه از سایر اجزاء گل جدا شده و به صورت منظم روی هم قرار می گیرد و به همین صورت نیز خشک می شوند. زعفران تهیه شده به این صورت را اصطلاحا زعفران دسته می گویند.

روش دوم: پس از شکافتن گل و جداسازی کلاله و خامه، کلاله از محل اتصال به خامه قطع شده و هر یک به صورت جداگانه جمع آوری و خشک می گردند که به کلاله خشک شده حاصل از این روش اصطلاحا زعفران سرگل می گویند.

روش سوم: در این روش معمولا کلاله سه شاخه به همراه بخشی از خامه از سایر اندام های گل جدا شده و پس ازقرارگرفتن به صورت نامنظم در ظرف تمیز خشک می گردند. به این زعفران اصطلاحا زعفران پوشالی می گویند.

استاندارد ملی ایران روش اول را به صورت مساعد بودن شرایط برای رشد و تکثیر میکروارگانیسم ها و افزایش آلودگی و کاهش کیفیت محصول و طولانی بودن مدت زمان خشکانیدن ، توصیه نمی کند. همچنین پیشنهاد نموده است جهت تهیه زعفران دسته ای، در مرحله جداسازی باید هر کلاله سه شاخه به همراه حداکثر ۱۱ میلی (۱/۱ سانتی متر) از خامه از دیگر اجزاء گل جدا شده و به صورت نامنظم در ظرف تمیز قرار گرفته و سریعا خشک شود، که این عمل باعث بالا رفتن کیفیت زعفران، کاهش مدت خشک شدن، کاهش امکان الودگی و افزایش حجم ظاهری محصول می گردد. استاندارد ملی ایران با شماره ۵۲۳۰- تحت عنوان آئین کار برداشت و فرآوری زعفران تا قبل از بسته بندی موارد ذیل را در مورد نحوه برداشت گل توصیه می نماید:

۱-هنگام برداشت گل بهتر است ساعات اولیه بامداد باشد تا صدمات مکانیکی به گل در زمان جابه جایی کاهش یابد.

۲-فرد برداشت کننده باید تندرست بوده و به ویژه دست وی بدون آلودگی و بیماری پوستی باشد.

۳-ظروف برداشت جهت جابجایی گلها توسط سبدهای حصیری و یا پلاستیکی پاکیزه، تمیز و خشک انجام گردد.

۱-۹- خشک کردن زعفران

نحوه خشک کردن و روش صحیح خشک کردن تاثیر زیادی بر کیفیت و ارزش محصول نهایی دارد. در شیوه سنتی پس از جداسازی کلاله ها و خامه ها از گل زعفران آنها را به صورت ردیفی بر روی پارچه و یا کاغذ پهن نموده و در سایه خشک میکنند. این شیوه به دلیل طولانی شدن زمان خشک شدن امکان رشد میکروارگانیسم ها را افزایش داده و باعث آلودگی محصول می گردد.

استفاده از خشک کن با الک هایی به قطر ۳۰ سانتی و دارای توری ابریشمی و با قرار دادن کلاله های تازه زعفران به ضخامت ۲تا۳ سانتی متربر روی الک، و قرار دادن الک در مقابل یک منبع حرارتی مانند هیتر(با فاصله  یک متری) روش بهتری است که اکنون جایگزین روش قبلی گردیده است. یکی دیگر از روشهای خشک کردن استفاده از آون های الکتریکی با دمای قابل تنظیم ۵۰ درجه سانتی گراد و در مدت زمان کوتاه ۳۰ تا ۴۰ دقیقه می باشد.

یکی از عوامل اصلی کاهش کیفیت محصول زعفران ایران طولانی بودن مدت خشک شدن می باشد زیرا آنزیمها فرصت فعالیت و تجزیه مواد رنگی زعفران را پیدا نموده وعلاوه برآن به علت فراهم بودن شرایط مناسب برای رشد میکروارگانیسم ها تعداد آنها افزایش می یابد.

برهمین اساس استاندارد ملی ایران با شماره ۵۲۳۰- جهت خشک کردن صحیح و با کیفیت زعفران توصیه های زیر را ارائه می نماید:

جهت خشک کردن زعفران از حرارت غیر مستقیم استفاده کنید.

مدت زمان خشک کردن را کوتاه نمایید.

در هنگام خشک کردن از حرارت یکنواخت استفاده شده و حرارت از ۵۰درجه بالاتر نرود.

از خشکانیدن زعفران بر روی سطوح فلزی غیر بهداشتی خوداری کنید.

رطوبت نهایی زعفران در پایان عملیات خشکانیدن از ۱۰درصد بیشتر نباشد.

۳-۹- بسته بندی و نگهداری زعفران

بعد از خشک کردن و جداسازی زعفران آماده بسته بندی و عرضه می گردد.

مهمترین عواملی که طی نگهداری زعفران می تواند موجب تخریب و کاهش کیفیت آن شود عبارتند از:

۱-   رطوبت محصول و رطوبت نسبی هوا

۲-   نور به ویژه نور مستقیم خورشید

۳-   درجه حرارت محیط نگهداری زعفران

۴-   اکسیژن

۵-   جنس بسته محتوی زعفران

جهت حفظ ویژگی های زعفران( رنگ،طعم،عطر آن) بررسی های انجام شده در خصوص جنس ظروف بسته بندی به ترتیب بهتر است شیشه ای تیره ،ظروف شیشه ای روشن پلی اتیلن ها و در دمای زیر ۴ درجه و در رطوبت نسبی کمتر از ۱۰درصد نگهداری می گردد.

عامل رنگ زعفران ماده ای به نام کروستین عامل طعم زعفران ماده ای تلخ به نام پیکروکروسین و عامل عطرو بوی زعفران ماده ای به نام سافرانال می باشد که این ترکیب سافرانال در طی مراحل خشکاندن از ماده پیکرو کروسین حاصل می گردد. دو عامل رطوبت و دما تاثیر گذاربردوعامل رنگ و طعم زعفران بوده،اما عامل عطری در زعفران،تحت تاثیر عاملی قرار نمی گیرد.

۴-۹- آلودگی زدایی زعفران

غالبا ادویه جات از جمله زعفران آلودگی شدیدی به میکروارگانیسم ها (موجودات ریز)در طی فرآیند فرآوری  پیدا می کنند. زیرا گل زعفران در خاک رشد کرده و برداشت می شود. همچنین در طی عملیات برداشت ، حمل و نقل، نگهداری گل،جداسازی کلاله،خشکانیدن و نگهداری زعفران،بار میکروبی آن می تواند به شدت افزایش یابد.

انواع میکروبها عمدتا ،باکتریهای اسپورزای هوازی و کپک ها می باشند و به ندرت قارچ کلستریدیوم و مخمرها هم دیده شده اند. جهت آلودگی زدایی و حفظ ویژگی رنگ ،عطر و طعم زعفران، از روشهای سرد استفاده می شود زیرا فرآیندهای حرارتی موجب کاهش ویژگی های زعفران می گردد.

آلودگی زدایی به روش سرد شامل استفاده از امواج مایکرویو، ماوراء بنفش، و عمل فومیگاسیون می باشد. در بررسی های انجام شده ماده ی اکسید اتیلن به عنوان یک(فومیگات) ویا ماده ضدعفونی کننده در عمل فومیگاسیون موثر بوده است. زیرافومیگات مورد استفاده در ضد عفونی کردن مواد غذایی باید دارای ویژگیهای خاصی ازجمله در برگرفتن طیف وسیعی از میکروارگانیسم ها،کاربرد آسان و حداقل باقی ماندن آن ماده ی فومیگات در ماده غذایی باشد. طبق آزمایشات انجام شده درروش فومیگاسیون ازاکسیداتیلن درسه سطح(۲۵۰،۵۰۰،۷۵۰) قسمت در میلیون یا(PPM)  به مدت ۱۲ساعت جهت کاهش بارمیکروبی زعفران می توان استفاده نمود که با افزایش غلظت فومیگات در سه سطح آزمایش شده میزان آلودگی کاهش بیشتری داشته است.

۱۰-بازار یابی زعفران

زعفران در رقابتهای موجد در سطح جهانی به عنوان یک محصول غیر نفتی صادراتی شایان توجه می باشد. ایران بزرگترین صادر کننده و تولید کننده زعفران جهان است و بیش از۶۵ درصد تولید جهانی این محصول به ایران اختصاص دارد. نبود بسته بندی مناسب در مورد زعفران موجب شده است که کشور اسپانیا زعفران ایران را به صورت فله ای خریداری کرده و پس از فرآیند بسته بندی با کیفیت بالا ،زعفران را با قیمتی حدود ۲برابر قیمت فله ای به بازارهای جهانی عرضه نماید. طبق محاسبات انجام شده اگر کشور ایران بتواند محصول خود را به قیمت زعفران اسپانیا بفروشد حداقل ۳۰درصد افزایش درآمد ارزی خواهد داشت.

از آنجایی که زعفران کاران ایران به طور انفرادی عمل می کنند محصول هر کدام به تنهایی کم می باشد بنابراین هزینه درجه بندی،دسته بندی و تبلیغات نسبت به قیمت محصول زیادتر شده ودر نتیجه درآمد کمی از فروش محصول به دست می آورند. همچنین عدم هماهنگی و نبود اتحاد بین زعفران کاران ،نداشتن تشکیلات منسجم در مورد خریدو فروش وتوزیع وبسته بندی زعفران،عدم اطلاع زعفران کاران از وضع بازار و نوسانات قیمت، بی اطلاعی از عرضه و تقاضا باعث می شود که حاصل تلاش ۱سال زعفران کاران عاید افرادی شود که در امر تولید شرکت نداشته اند بنابراین پیشنهاد می گردد که زعفران کاران با تشکیل اتحادیه های محلی خرید زعفران در شهرستانهای تولید کننده و تاسیس شرکت سهامی بسته بندی، ضمن انجام توزیع و صادرات زعفران به عنوان هسته مرکزی در ایران ، باعث بالا بردن کیفیت زعفران صادراتی ایران،حذف دلالان وصادرکنندگان غیر مجاز در جریان بازار و افزایش درآمد زعفران کاران گردند.

مشکلات صادراتی زعفران

 

مسائل و مشکلات عدیده ای پیش روی صادرات زعفران ایران وجود دارد که در صورت عدم توجه و رفع آن به سرنوشت بازارفروش خشکبار دچار خواهد شد که عمده ترین آن شامل:

۱-    آلودگی بالای زعفران ایران به میکروارگانیسم ها : میزان آلودگی اغلب زعفران های صادر شده از ایران بیش از حد استانداردهای بهداشتی موجود در سطح دنیا به ویژه در کشورهای اروپایی که عمده ترین خریداران زعفران ایران هستند، می باشد و این امر در دراز مدت می تواند صادرات زعفران ایران را دچار لطمات جبران ناپذیر بنماید.

۲-    وجود رقبا: بجز اسپانیا کشورهایی نظیر هند،چین،مراکش،یونان و ترکیه در زمینه تولید زعفران شروع به فعالیت نموده اند که با برنامه ریزی های انجام شده قطعا در چند سال آینده بخشی از سهم بازار را به خود اختصاص خواهند داد.

۳-    تقلبات در زعفران: با توجه به قیمت بالای محصول متاسفانه افراد سود جواقدام به انجام تقلب درزعفران می کنند که این گونه تقلبات در کشورهای خریدارزعفران قابل تشخیص بوده و صدمات جبران ناپذیری را به بازار زعفران ایران در سطح جهانی وارد خواهد کرد.

۴-    اعمال روشهای نادرست برداشت، فرآوری، بسته بندی و عرضه: عدم رعایت مسائل بهداشتی و فنی در مراحل برداشت گل، حمل و نقل و نگهداری آن، جداسازی کلاله، خشکانیدن محصول، بسته بندی و عرضه آن باعث کاهش کیفیت وتقاضای جهانی زعفران ایران را کاهش خواهد داد.

۵-    ارائه ی نامطلوب زعفران ایران: انطباق استاندارد زعفران صادراتی ایران با استانداردهای قابل قبول جهانی مثل استانداردهای سریISO لازم می باشد.

۶-    تعین نرخ زعفران دنیا: تعیین نرخ زعفران ایران دردست رقیب اصلی ایران یعنی اسپانیا می باشد،در حالی که ایران به عنوان اولین تولید کننده در سطح جهان مطرح است.

۷-    صادرات به صورت قاچاق: صادرات به صورت قاچاق به کشورهای عربی و یا بسته بندی فله ای باعث تبلیغات سوء علیه زعفران ایران شده و قیمت آن را در بازار جهانی کاهش می دهد.

۸-    خواص ناشناخته ی زعفران: برای بسیاری از مردم جهان خواص و فرآورده های زعفران ناشناخته مانده است که تاثیر گذاربر بازار تقاضا می باشد.


برداشت گل زعفران

بسته به عمق کاشت پداژه ها و بافت خاک، گل های زغفران طی یک تا دو هفته پس از آبیاری اول شکفته می شوند. گل های زعفران در صبح زود و به طور معمول یکجا برداشت می شوند، سپس در خارج از کشتزار، کلاله ها را از سایر قسمت های گل جدا می کنند. پس از روییدن گل ها، حداکثر ۳ تا ۴ روز برای برداشت محصول فرصت وجود دارد، که در صورت عدم برداشت به موقع گل ها ریزش نموده و کلاله ها شکننده می شوند. معمولاً طول دوره برداشت ۲۰ روز طول می کشد.

خشک کردن کلاله زعفران

خشک کردن زعفران به سه روش زیر صورت می گیرد :

الف) سنتی

ب) اسپانیایی

ج) صنعتی

روش سنتی بالاترین عطر و رنگ را دارد. رنگی که در روش اسپانیایی به وجود می آید بهتر و با کیفیت تر از روش سنتی است ولی از نظر عطر روش سنتی بهتر است. در روش خشک کردن صنعتی از آون استفاده می شود.

ترکیبات شیمیایی زعفران

کورم زعفران دارای گلوکز و حدود ۱۵ اسید آمینه مختلف است و گلپوش آن دارای مواد رنگی ( آنتو سیانینی ) می باشد. رنگ کلاله به دلیل وجود رنگ دانه های کارتنوئیدی به نام کرومین، طعم تلخ آن به دلیل نوعی گلیکوزید به نام پیکروکروسین است. عطر زعفران به واسطه روغن های فرار از گروه ترپن هاست، که پس از جذب آب به سافرانان معطر تبدیل می شود.

موارد مصرف و خواص درمانی

بهترین مورد مصرف زعفران در تهیه رنگ خوراکی و به عنوان ادویه است. از نظر دارویی در طب سنتی، با تاثیر بر هورمون های جنسی زنانه موجب سقط جنین می شود. در طب جدید برای درمان کم خوابی، سرطان، ضدنفخ، تشنج و افسردگی استفاده می شود. مصرف نوشیدنی زعفران موجب تقویت حافظه می گردد. از گلپوش آن به علت تولید رنگ دانه های آنتوسیانینی برای رنگ رزی پشم و ابریشم استفاده می شود.

صادرات و بازاریابی زعفران

۷۵ تا ۸۰ درصد از زعفران تولیدی ایران، صادر می شود و حدود ۵۰ میلیون دلار برای کشور ارزآوری دارد.بخش عمده صادرات زعفران ایران به صورت فله ای به بهای هر کیلو ۴۰۰ دلار راهی اسپانیا و امارات متحده عربی می شود و از آنجا، در بسته بندی های کوچک و مدرن ، به بهای هر کیلو ۱۲۰۰ دلار راه بازارهای غربی را در پیش می گیرد. به بیان دیگر، با توجه به نبود زیر بناهای صادراتی و تکنولوژی بسته بندی، حاصل تلاش زعفران کاران ایران، عمدتاً به جیب دلالان اسپانیایی و اماراتی ریخته می شود.

در مجموع، بر پایه گزارش های انتشار یافته، تمایل کشاورزان به کشت زعفران رو به کاهش گذاشته که مهمترین عامل آن کاهش بهای این کالا طی چندسال گذشته است. با این وجود، پس از سالها رکود، در سال ۱۳۸۵، قیمت زعفران به طور چشمگیری افزایش یافت. پیش بینی می شود با افزایش قیمت زعفران در داخل کشور، قیمت آن در بازار جهانی باز هم افزایش یابد و به بهای واقعی خود نزدیک شود و منافع تولید کنندگان در فصل جدید بیش از پیش تامین گردد.

مسائل و مشکلات تولید زعفران

۱- در گزارش خواربار جهانی ( FAO ) در مورد تولید کنندگان زعفران در دنیا، تنها نام کشورهای اسپانیا، یونان و منطقه کشمیر که تولید آنها روی هم به ده تن نمی رسد، آمده است. با وجود اینکه بیش از ۸۰ درصد زغفران دنیا در ایران تولید می شود، اما تعیین قیمت زعفران توسط واسطه های جهانی نیز یکی دیگر از مشکلات اساسی تولید کنندگان این محصول در ایران است و در هیچ جای دنیا چنین چیزی وجود ندارد که کشوری که تولید جهانی یک محصول را به خود اختصاص داده است قیمت آن را خود تعیین نکند.

 

۲- برداشت سنتی و غیر علمی زعفران و مشکلات بسته بندی و بازاریابی، حضور ایران را در عرضه این محصول، در بازارهای جهانی به خطر انداخته است.

 

۳- مسائل و معضلات بی شماری موجب شده تا بخشی از صادرات زعفران به صورت قاچاق در آید و چون ارزآوری برای کشور ندارد، صدمات جبران ناپذیری را به اقتصاد کشور وارد می کند. مثلاً چندی پیش حجم بالایی از کورم زعفران از کشور به صورت قاچاق وارد افغانستان شد که ادامه این روند شرایط تولید این محصول در کشور را بحرانی تر می کند.

 

۴- تقلب های زعفران

۵- از جمله این تقلب ها

الف) رنگ کردن خامه زعفران با رنگ های طبیعی و مصنوعی

ب) اضافه کردن گلبرگ های گلرنگ یا همیشه بهار به زعفران

ج) رنگ کردن کاکل ذرت و اضافه کردن آن به زعفران

د) رنگ کردن مجدد زعفران مصرف شده

 

علت تقلب در زعفران ناشی از :

الف) قیمت قابل توجه زعفران به عنوان یکی از گرانترین مواد غذایی

ب) عدم ایجاد عارضه ی زودرس ناشی از مصرف زعفران تقلبی

ج) عدم امکان تشخیص سریع و مطمئن زعفران تقلبی بدون استفاده از روش ها و تجهیزات آزمایشگاهی می باشد. که این زعفران های تقلبی مصرف داخلی و صادرات این محصول گران بها را به مخاطره انداخته است.

 

۶- کاهش تولید و اختلال در عرضه و تقاضا، باعث افزایش قیمت زعفران در سال ۸۵ شد. تولید زعفران در سال ۸۴ برابر آمار رسمی ۲۵۲ تن بوده که این مقدار در سال ۸۵ به ۱۰۰ تا ۱۱۰ تن رسیده که این کاهش تولید افزایش قیمت را درپی داشته است. که به طبع این امر مشکلاتی را در آینده به وجودخواهد آورد. این موضوع بدین معنی نیست که هر چقدر قیمت را بالا ببریم خریداران استقبال خواهند کرد بلکه افزایش قیمت زعفران باعث پایین آمدن سرانه مصرف در سال ۸۵ و ۸۶ شد و واکنش منفی خریداران خارجی را نیز در پی داشت.

 

راهکارهای پیشنهادی تولید زعفران

۱- تولید کنندگان ایرانی در بخش کشاورزی که در واقع در گروه کالاهای تولیدی خودشان با محصولی جدید به نام زعفران مواجه هستند، باید دانش و ابزار لازم برای تولید محصولی مورد پسند و نیاز مصرف کننده در هر نقطه از جهان و متناسب با جزئیات آخرین استاندارد های بین المللی به دست آوردند، که خوشبختنانه بعضی از شرکت های تولید کننده به این کیفیت، استاندارد و اطلاعات دست یافته اند.

 

در همین راستا، انتقال دانش لازم به تولید کننده ها نه تنها می تواند کمک موثری در ارتقای کیفیت زعفران مصرفی جهان باشد، بلکه این قابلیت را دارد که با بهره برداری بهتر و بهینه سازی و دستیابی به راندمان بالاتر، هزینه تولید را بیش از پیش کاهش دهد و بدین ترتیب منافع توامان تولید کننده و مصرف کننده روز به روز بیشتر تامین گردد.

 

۲- جمع آوری اطلاعات موجود برای معرفی زعفران به صورت عام، انتقال اطلاعات لازم به کشاورزان، مصرف کنندگان، و تولید کنندگاه زعفران و انجام پژوهش های لازم در زمینه های مختلف، اعم از تعیین استراتژی بررسی بازار، راه های مصرف و افزایش آن و انجام پژوهش های کاملتر در زمینه تولید، خواص دارویی و پزشکی ناشناخته زعفران بسیار ضروری است.

کاشت زعفران در گلدان : به زودی

کاشت زعفران در آپارتمان : در حال ویرایش

کاشت زعفران در باغچه خانه : در حال تکمیل شدن

خواص دارویی و درمانی زعفران

ارزش غذایی زعفران

زعفران چاشنی و رنگ دهنده غذا می باشد زعفران موجب کاهش چربی و کلسترول خون می گردد. زعفران آرام بخش، اشتها آور، ضد اسپاسم، پیشگیری کننده از بیماریهای قلبی و سرطان، تقویت کننده حافظه و کاهش دهنده فشار خون است. از گیاه زعفران در درمان بیماری آسم، بیماریهای پوستی، بیماری های چشم، عفونت ادراری، یرقان، پیش انداختن قاعدگی، رفع نفخ شکم ، درمان معده درد و درمان کم خونی استفاده می شود.

 

زعفران به هضم غذا کمک می کند و تقویت کننده معده می باشد و به عنوان مسکن بویژه در دردهای لثه کاربرد دارد.

 

زعفران گیاه ضد افسردگی

مصرف زعفران در پیشگیری از بروز افسردگی موثر است. بر اساس تحقیقات امروزی نیز نتیجه گرفته شده است که زعفران دارای خواص ضد افسردگی است و این در حالی است که بر اساس تب سنتی به زعفران خواص فرح بخشی و خنده آوری نیز نسبت داده اند. بر طبق نتایج این تحقیقات استفاده از زعفران در غذا و نوشیدن حداقل یک فنجان چای زعفران برای تمدد اعصاب توصیه می شود. زعفران افزایش دهنده تمرکز حواس است و در پیشگیری از آلزایمر و پارکیسون موثر می باشد زعفران در درمان دردهای عصبی و کم خوابی موثر می باشد.

 

زعفران عامل پیشگیری از کاهش دید در سالخوردگی

بر اساس تحقیقات مرکز دانشگاهی ایتالیا زعفران در تنظیم کارکرد سلولهای بینایی موثر است و سلولهای بینایی را در مقابل آسیبها محافظت می کند و از پیشرفت بیماریهای چشم جلوگیری می کند و موجب احیای سلولهای آسیب دیده چشم می شود. زعفران در درمان اختلالات لکه زرد شبکیه که در سنین سالخوردگی ایجاد می شود موثر است. مصرف زعفران در رژیم غذایی از پیشرفت بیماریهای ژنتیک چشم جلوگیری می کند و به همین علت مصرف متعادل آن به سالخوردگان و افراد مبتلا به بیماری های چشم توصیه می شود.

 

خواص ضد سرطانی زعفران

زعفران خواص ضد سرطانی دارا می باشد و به عنوان یک داروی ضد تومور و جمع کننده رادیکالهای آزاد عمل می‌کند. بر اساس تحقیقات پزشکی ثابت شده است که مواد آنتی اکسیدان موجود در زعفران خواص ضد سرطانی دارا می باشند. بر اساس نتایج این بررسی بنظر می رسد که استفاده از زعفران، از بروز توالی های ژنی سرطان زا جلوگیری می کند و در ترمیم مولکول های دی ان ای آسیب دیده تاثیر بسزایی دارد.

 

مضررات مصرف بی رویه زعفران:

مصرف بی رویه زعفران مضر می باشد و باعث استفراغ، کاهش ضربان قلب، خون ریزی از بینی، خون ریزی از پلک ها و لب و موجب سر گیجه، بی حالی، زردی پوست و عوارض خطرناک دیگر می شود که این عواقب حتی می تواند منجر به مرگ شود.

 

زعفران عامل سقط جنین و یا برطرف کننده سخت زایی :
رقیه و سحر کامران سامانی در پژوهش خود با موضوع درمان سخت زائی با مصرف زعفران در همایش زعفران داروی گیاهی هزاره سوم ارائه شد، نشان دادند که خوردن زعفران در زمان حاملگی، شخص را برای زایمان آسان آماده می کند. بر طبق پژوهش آنان مصرف زعفران در دوران بحرانی بارداری یعنی سه ماه اول که دوران تشکیل اندام‌ها ست می‌تواند به جنین صدماتی وارد نماید. مصرف زعفران در سه ماه اول حاملگی باعث افزایش هورمون پروستاگلاندین در رحم شده و اثرتحریکی مستقیم روی عضلات صاف رحم دارد و در نتیجه احتمال سقط جنین را به همراه دارد اما مصرف متعادل آن پس از سه ماه اول دوران بارداری مفید است و مادر را برای زایمان آسان آماده می کند. زعفران موجب خاصیت ارتجاعی در نسوج رحم می گردد و زایمان را آسانتر می سازد.

 

زعفرانی که پس از سه ماه اول حاملگی مصرف شده است تاثیر خود را چند ساعت قبل از زایمان با شروع شدن درد و با دریافت عصبی گیرنده های درد و تولید هورمون پروستا گلاندین که درهنگام وضع حمل باعث انقباض ماهیچه های دیواره رحم می‌شوند و اثرتحریکی مستقیم روی عضلات صاف رحم و اثر شل کنندگی سرویکس دارد می‌ گذارد بنابراین با مصرف صحیح زعفران میزان پروستا گلاندین در رحم در زمان تولد نوزاد را افزایش داد و از سخت زائی جلوگیری کرد.

 

مقدار مناسب و مجاز مصرف زعفران در ماه:

مصرف سه گرم زعفران برای هر نفر در ماه بسیار سالم و سودمند می باشد و مصرف بیش از ۵ گرم آن برای هر نفر در ماه مضر می باشد. اما مصرف ۵ گرم زعفران در یک وعده غذائی می تواند منجر به مرگ انسان گردد.

 

نگهداری از زعفران:

زعفران را باید دور از نور و رطوبت نگهداری کرد زعفران را درظروف شیشه ای یا فلزی دربسته نگهداری نمایید. توجه داشته باشید اسانس زعفران قابل تبخیر شدن است، بنابر این درب ظرف زعفران را ببندید درصورت باز ماندن درب ظرف زعفران اثرات داروئی و کیفیت آن کاهش می یابد.

 

مصارف زعفران :

زعفران به مواد غذایی عطر و رنگ مخصوص می دهد و به همین جهت از زعفران در صنایع غذایی مانند سوسیس سازی، در شیرینی سازی مانند تهیه پودرهای کیک، در داروسازی مانند داروهای ضد افسردگی، در نساجی مانند رنگ کردن پارچه های ابریشمی، در تولید مشروبات الکلی و غیر الکلی بعنوان طعم دهنده طبیعی و در صنایع لبنی و غیره استفاده می شود.

منابع : bostane.ir – beytoote.com – saffron6.persianblog.ir – ybsco.ir

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*